Trên thực tế, không ít cá nhân vô tình trở thành Người đại diện theo pháp luật của các doanh nghiệp mà họ không hề có mối liên hệ thực tế. Tình trạng này thường chỉ được phát hiện khi cá nhân nhận được văn bản yêu cầu giải trình về các khoản nợ thuế, Giấy triệu tập của cơ quan điều tra hoặc Quyết định tạm hoãn xuất cảnh. Đây là hệ quả nghiêm trọng của việc xâm phạm dữ liệu cá nhân hoặc hành vi lợi dụng thông tin để đăng ký doanh nghiệp bất hợp pháp nhằm mục đích trục lợi hoặc thực hiện các hoạt động phi pháp khác.
1. Những rủi ro pháp lý
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, người đại diện theo pháp luật là người thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư các là người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Toà án và các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định pháp luật. Do đó, khi một cá nhân với tư cách là người đại diện theo pháp luật của công ty được thể hiện trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (GCNĐKDN), cá nhân phải có một số trách nhiệm liên quan, cụ thể:
Trách nhiệm về nghĩa vụ tài chính và thuế đối với doanh nghiệp
Dưới góc độ Luật Quản lý thuế, người đại diện theo pháp luật phải chịu trách nhiệm cao nhất về việc kê khai và nộp thuế. Khi doanh nghiệp phát sinh nợ thuế, cá nhân bị mạo danh sẽ đối mặt với:
- Biện pháp cưỡng chế: bị tạm hoãn xuất cảnh với cá nhân là người đại diện theo pháp luật của người nộp thuế (doanh nghiệp) theo quy định tại Điều 66 Luật Quản lý thuế 2019 và hướng dẫn bởi điểm a Khoản 1 Điều 21 Nghị định 126/2020/NĐ-CP
- Trách nhiệm Dân sự đối với bên thứ ba: Cá nhân có thể bị kiện liên đới trong các tranh chấp hợp đồng hoặc nợ phát sinh từ các giao dịch mà "công ty ma" đã thực hiện với các đối tác khác.
- Trách nhiệm Hình sự từ các hoạt động trái pháp luật: Các công ty "ma" được thành lập chủ yếu nhằm mục đích mua bán hóa đơn bất hợp pháp, trốn thuế hoặc lừa cơ đảo. Khi cơ quan điều tra vào cuộc, với tư cách là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp sẽ là đối tượng đầu tiên bị triệu tập để làm rõ trách nhiệm. Việc chứng minh "bị lấy cắp thông tin" là một quá trình pháp lý gian nan, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an và các bên liên quan để thực hiện thủ tục hủy bỏ tư cách pháp nhân bất hợp pháp.
2. Cơ chế bảo vệ quyền lợi và khắc phục hậu quả dưới góc độ pháp luật
Khi phát hiện việc bị mạo danh để thành lập doanh nghiệp, cá nhân cần thực hiện ngay các biện pháp pháp lý để chấm dứt tư cách đại diện và các nghĩa vụ liên quan. Việc thiết lập hồ sơ chứng minh sự mạo danh là yêu cầu cấp thiết, cụ thể: Cốt lõi của việc giải quyết tranh chấp này là việc chứng minh sự bất hợp pháp của hồ sơ đăng ký doanh nghiệp. Người bị hại cần yêu cầu trưng cầu giám định chữ ký tại cơ quan công an để khẳng định chữ ký trong hồ sơ thành lập không phải của mình. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để bác bỏ mọi trách nhiệm sau này.
Sau khi có kết quả của cơ quan công an, cá nhân có thể tiến hành thực hiện các thủ tục liên quan đến việc thu hồi GCNĐKDN căn cứ theo Điều 212 Luật Doanh nghiệp 2020, nếu xác định nội dung kê khai trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp là giả mạo, Phòng Đăng ký kinh doanh có trách nhiệm thu hồi GCNĐKDN. Việc gửi văn bản thông báo và yêu cầu xử lý đến Sở Tài chính là bước đi pháp lý bắt buộc để chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp "ma" về mặt hành chính.
(Quy trình thực hiện cụ thể có thể tham khảo tại đây: https://nacilaw.com/tu-nhien-thanh-giam-doc-cong-ty-no-thue/ )
3. Khuyến nghị từ thực tiễn pháp lý
Để tránh rơi vào tình trạng như trên, cá nhân cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân:
- Cẩn trọng với bản sao CCCD: Chỉ cung cấp bản sao/ảnh chụp CCCD cho các tổ chức uy tín và nên ghi đè dòng chữ "Chỉ sử dụng cho mục đích [X]" lên ảnh để tránh việc bị tái sử dụng trái phép.
- Đồng nhất chữ ký: Việc duy trì một mẫu chữ ký cố định và có độ khó nhất định sẽ giúp việc giám định chữ ký diễn ra thuận lợi hơn khi có sự cố.
- Kiểm tra định kỳ: Cá nhân nên định kỳ tra cứu mã số thuế cá nhân hoặc tra cứu trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để kịp thời phát hiện nếu có doanh nghiệp lạ gắn với tên mình.
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp một cách triệt để, người dân nên tìm đến sự hỗ trợ từ các tổ chức hành nghề luật sư chuyên nghiệp. Nacilaw tự hào là đơn vị luật uy tín, sở hữu đội ngũ luật sư dày dạn kinh nghiệm và đã xử lý thành công hàng loạt vụ việc mạo danh giám đốc tương tự. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng khách hàng để tháo gỡ nút thắt pháp lý và bảo vệ uy tín cho cá nhân một cách nhanh chóng, hiệu quả nhất.
