Trong xu hướng hội nhập hiện nay, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng trở nên phổ biến. Bên cạnh các giao dịch mua bán, chuyển nhượng cổ phần thì các giao dịch mang tính chuyển giao quyền sở hữu khác cũng được các cổ đông nước ngoài thực hiện, trong đó có giao dịch tặng cho cổ phần. Giao dịch tặng cho cổ phần có thể được thực hiện giữa những người thân của cổ đông nước ngoài hoặc với các đối tác chiến lược. Vậy: Pháp luật Việt Nam có cho phép cổ đông nước ngoài thực hiện việc tặng cho cổ phần hay không? Nếu có, thủ tục và điều kiện cần đáp ứng là gì? Bài viết dưới đây của NACILAW sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn tổng quan về vấn đề này.
1. Quy định về quyền tặng cho cổ phần theo Luật Doanh nghiệp 2020
Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định như sau: “4. Cổ đông có quyền tặng cho một phần hoặc toàn bộ cổ phần của mình tại công ty cho cá nhân; tổ chức khác; sử dụng cổ phần để trả nợ. Cá nhân, tổ chức được tặng cho hoặc nhận trả nợ bằng cổ phần sẽ trở thành cổ đông của công ty.”
Như vậy, việc tặng cho cổ phần là quyền của cổ đông, bao gồm cả cổ đông trong nước và cổ đông nước ngoài. Việc tặng cho cổ phần được coi là một hình thức chuyển quyền sở hữu hợp pháp, không đòi hỏi phải có thanh toán hay giao dịch thương mại. Mặc dù luật pháp cho phép, nhưng đối tượng liên quan đến tặng, cho cổ phần lại là nhà đầu tư nước ngoài vậy nên những giao dịch này phải tuân thủ các quy định về Luật đầu tư, Luật Quản lý ngoại hối, quy định về thuế và Điều lệ công ty về tặng, cho cổ phần
2. Các yêu cầu đặc biệt khi cổ đông nước ngoài tặng cho cổ phần
Dù được phép, việc tặng cho giữa hai cổ đông nước ngoài vẫn phải tuân thủ một số quy định bắt buộc như sau:
2.1. Yêu cầu theo Điều lệ công ty
Luật Doanh nghiệp 2020 quy định rằng cổ phần trong công ty cổ phần được quyền tự do chuyển nhượng trong một số trường hợp điều lệ của công ty có thể quy định hạn chế về chuyển nhượng/tặng cho như:
- Hạn chế chuyển nhượng/tặng cho trong một thời gian nhất định;
- Phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua trước khi thực hiện;
- Điều lệ doanh nghiệp có thể quy định hạn chế tặng cho như ưu tiên cho cổ đông hiện hữu;…
=> Nếu việc tặng cho cổ phần vi phạm các điều kiện trên, giao dịch tặng cho có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu, người được tặng cho cổ phần không thể trở thành cổ đông của công ty.
2.2. Yêu cầu về việc đáp ứng điều kiện nhận tặng cho cổ phần đối với người nhận là nhà đầu tư nước ngoài
Theo quy định tại Khoản 5 Điều 65 Nghị định số 31/2021/NĐ-CP, người nhận cổ phần thông qua hợp đồng tặng cho là nhà đầu tư nước ngoài thì phải đáp ứng các điều kiện quy định tại Khoản 4 Điều 65 của Nghị định số 31/2021/NĐ-CP và thực hiện thủ tục theo quy định đối với nhà đầu tư nước ngoài đầu tư theo hình thức góp vốn, mua cổ phần, mua lại phần vốn góp.
2.3. Yêu cầu về Thủ tục ngoại hối bắt buộc
Mặc dù giao dịch tặng cho cổ phần không phát sinh thanh toán, nhưng khi người nhận là nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ quy định quản lý ngoại hối, Cụ thể:
Nếu việc tặng cho không phát sinh dòng tiền, thì không phải thanh toán qua tài khoản vốn đầu tư, nhưng vẫn phải thực hiện thủ tục theo Điều 26 Luật Đầu tư 2020.
Nếu có phát sinh thanh toán, bù trừ nghĩa vụ hoặc khoản phí dù nhỏ thì nhà đầu tư nước ngoài phải mở tài khoản vốn đầu tư và thanh toán qua tài khoản này.
Nếu sau giao dịch, doanh nghiệp trở thành doanh nghiệp có vốn nước ngoài, thì tất cả các giao dịch vốn trong tương lai phải tuân thủ đầy đủ quy định ngoại hối.
2.4. Nghĩa vụ thuế phát sinh
Việc tặng, cho cổ phần không chỉ chịu điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư mà còn liên quan đến nghĩa vụ thuế theo Luật Thuế thu nhập cá nhân, Thuế thu nhập doanh nghiệp và quy định về phí, lệ phí.
Nếu bên nhận là cá nhân thì việc tặng, cho cổ phần có thể được coi là thu nhập từ quà tặng và phải chịu thuế thu nhập cá nhân (trừ trường hợp được miễn mà pháp luật quy định). Người nhận tặng cho/tổ chức kinh tế có trách nhiệm kê khai và nộp thuế theo quy định của pháp luật Việt Nam.
2.5. Thực hiện thủ tục thay đổi cổ đông nước ngoài tại cơ quan đăng ký kinh doanh
Trong trường hợp tặng, cho cổ phần mà dẫn đến việc phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt tư cách cổ đông nước ngoài, doanh nghiệp nộp hồ sơ thông báo thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp đến Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính
doanh nghiệp phải nộp hồ sơ thông báo với Phòng Đăng ký kinh doanh. Việc này nhằm đảm bảo cập nhật đúng tỷ lệ sở hữu nước ngoài, tuân thủ quy định pháp luật và tránh xử phạt hành chính.
2.6. Điều chỉnh nhà đầu tư nước ngoài trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (do tặng cho cổ phần)
Tặng cho cổ phần dẫn đến việc thay đổi nhà đầu tư, tỷ lệ vốn góp của các nhà đầu tư trên giấy chứng nhận đăng ký đầu tư thì tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài có nghĩa vụ phải thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư liên quan đến nội dung về nhà đầu tư, tỷ lệ vốn góp của các nhà đầu tư.
